In een tijdperk dat wordt bepaald door steeds geavanceerdere kunstmatige intelligentie, vervagen de grenzen tussen echt en verzonnen. Tegen 2030 zal een nieuw beroep van cruciaal belang zijn: de ‘realiteitsnotaris’. Deze professionals verifiëren de authenticiteit van digitale inhoud, van foto’s tot biometrische gegevens, nu deepfakes alomtegenwoordig worden. De inzet is hoog: geld, reputatie en vrijheid zelf kunnen afhangen van het bewijzen van wat echt is.
De zaak van de beschuldigde zoon
Overweeg een scenario: een oudere vrouw brengt een USB-stick naar een reality-notaris, met daarop bewakingsbeelden waarop te zien is dat haar zoon een moord pleegt. De schijf is verzegeld met een cryptografische hash, bedoeld om de integriteit ervan te garanderen. Maar in een wereld waar fabricage welig tiert, is zelfs deze voorzorgsmaatregel niet voldoende. De eerste stap is niet het bekijken van de video; het bewaart het bewijsmateriaal.
Steriele laboratoria en cryptografische integriteit
De schijf is verbonden met een offline computer met een schrijfblokkering, waardoor onbedoelde wijziging van de originele gegevens wordt voorkomen. Dit zorgt ervoor dat elke analyse wordt uitgevoerd op een ongewijzigde kopie. Cryptografische hashing wordt vervolgens gebruikt om de integriteit van het bestand te verifiëren; zelfs een enkele pixelverandering resulteert in een compleet andere code. Als de hash overeenkomt met die op de beëdigde verklaring, is er nog niet met het bestand geknoeid. De notaris gaat voorzichtig te werk en maakt een beveiligde kopie voor forensische analyse.
De opkomst van deepfakes: een vertrouwenscrisis
De behoefte aan een dergelijke nauwgezette verificatie komt voort uit een dramatische toename van deepfake-technologie. Tussen 2022 en 2023 lieten rapporten een vertienvoudiging van deepfakes zien, waarbij face-swap-aanvallen in slechts zes maanden tijd met meer dan 700% toenamen. In 2024 vond er elke vijf minuten deepfake-fraude plaats, waardoor levens werden verwoest en individuen werden opgelicht. Deze vertrouwenscrisis is de reden waarom realiteitsnotarissen bestaan: om te voorkomen dat afzonderlijke verzinsels levens vernietigen.
Herkomstcontroles en metadata-analyse
De volgende stap is een herkomstcontrole, waarbij gebruik wordt gemaakt van standaarden zoals ontwikkeld door de Coalition for Content Provenance and Authenticity (C2PA). Deze ‘Inhoudsgegevens’ fungeren als digitale paspoorten en houden de geschiedenis van een bestand bij. Veel platforms verwijderen deze gegevens echter, waardoor deze onbetrouwbaar worden. Metadata-analyse brengt nog meer inconsistenties aan het licht: tijdstempels worden opnieuw ingesteld en het apparaatveld is leeg. Het lijkt erop dat de video is opgeslagen met behulp van gangbare encoders voor sociale media, wat erop wijst dat deze niet rechtstreeks afkomstig is van een surveillancesysteem.
Open source-intelligentie en fysieke afwijkingen
Onderzoekers maken gebruik van open-source intelligence (OSINT)-technieken, op zoek naar eerdere versies van de video. Een AI-agent vindt snel een kopie die vóór de download door de politie is geplaatst, waaruit blijkt dat deze waarschijnlijk met een telefoon is opgenomen. De sleutel tot het blootleggen van de waarheid ligt in de fysica van bedrog. De notaris zoekt naar afwijkingen: licht dat er niet zou moeten zijn, schaduwen die niet passen bij de omgeving. De video onthult een ritmische flikkering, wat aangeeft dat de video vanaf een scherm is gefilmd en niet rechtstreeks door een camera is vastgelegd.
Watermerken, artefacten en forensische details
Verdere analyse omvat het controleren op watermerken, zoals de SynthID van Google DeepMind, die door AI gegenereerde inhoud kan identificeren. Hoewel vaak gewist of beschadigd door compressie en bewerking, kunnen er sporen achterblijven. De notaris laat de video ook door deepfake-detectoren zoals Reality Defender lopen, waardoor afwijkingen rond het gezicht van de schutter worden opgemerkt. Inzoomen onthult een subtiele verkeerde uitlijning van gelaatstrekken, wat duidt op manipulatie.
De uiteindelijke berekening: de waarheid onthuld
De notaris vergelijkt de beelden met ander bewijsmateriaal: de vrouw bevestigt dat haar zoon rechtshandig is, terwijl de video een linkshandige schutter laat zien. Uit metingen van de camerahoek blijkt dat de schutter groter is dan de verdachte. De video is geen verzinsel van de scène zelf, maar een deepfake: het gezicht van de zoon werd gekloond en over de schutter heen gelegd, en vervolgens vanaf een scherm opgenomen om sporen van AI-generatie te verwijderen. De vervalser heeft zelfs op een slimme manier inhoudsreferenties vervalst om een vals certificaat van echtheid te creëren.
In een wereld waar de realiteit zelf kan worden vervaardigd, gaat digitaal forensisch onderzoek niet langer over het bewijzen van schuld of onschuld – het gaat over het behoud van het concept van de waarheid. De reality-notaris zal een poortwachter zijn tegen bedrog en ervoor zorgen dat bewijsmateriaal betrouwbaar blijft in het tijdperk van deepfakes.
