Astronomen over de hele wereld hebben een aanzienlijke overwinning geboekt bij het behouden van optimale omstandigheden voor observatie vanaf de grond. AES Andes, een dochteronderneming van AES Corporation, heeft plannen opgegeven voor een grootschalig project voor hernieuwbare energie in de Atacama-woestijn in Chili, een regio die bekend staat om zijn uitzonderlijk heldere en donkere luchten. De voorgestelde faciliteit, bekend als INNA (Integrated Energy Infrastructure Project for the Generation of Hydrogen and Green Ammonia), had alarm geslagen onder wetenschappers vanwege de kans op ernstige lichtvervuiling en atmosferische interferentie nabij belangrijke observatoria, waaronder de Paranal Observatory van de European Southern Observatory (ESO).
De bedreiging voor astronomisch onderzoek
De Atacama-woestijn herbergt enkele van ‘s werelds belangrijkste telescopen, die afhankelijk zijn van ongerepte kijkomstandigheden. ESO-studies voorspelden dat INNA de lichtvervuiling van de Very Large Telescope, een cruciale faciliteit voor baanbrekend onderzoek, met minstens 35% zou doen toenemen. Het project dreigde ook atmosferische turbulentie te introduceren, waardoor de beeldkwaliteit verslechterde.
Het conflict escaleerde begin 2025, toen astronomen zoals María Teresa Ruiz van de Universiteit van Chili een brievencampagne lanceerden om het bewustzijn te vergroten. Nobelprijswinnaar Reinhard Genzel kwam verder tussenbeide, deed een rechtstreeks beroep op de Chileense autoriteiten en bracht de kwestie zelfs ter sprake bij de Duitse president Frank-Walter Steinmeier tijdens een bezoek aan het Paranal Observatorium.
Politieke verschuiving en stopzetting van projecten
Het keerpunt kwam met de verkiezing van de nieuwe rechtse president van Chili, José Antonio Kast, die openlijk voorstander was van de bescherming van het luchtruim voor de astronomie. Dit standpunt bleek doorslaggevend en AES Andes kondigde op 23 januari aan dat het het project na een gedetailleerde analyse zou stopzetten. Hoewel de formele terugtrekking uit het Chileense milieubeoordelingssysteem nog in behandeling is, markeert het besluit een grote overwinning voor de astronomische gemeenschap.
Voortdurende gevechten om donkere luchten
Ondanks dit succes erkennen astronomen dat de strijd om een donkere hemel nog lang niet voorbij is. Ruiz en anderen dringen aan op permanente wetgeving om astronomische locaties in heel Chili te beschermen, inclusief de locaties waar het Amerikaanse Vera C. Rubin Observatorium is gevestigd.
De strijd belicht bredere uitdagingen waarmee de astronomie wordt geconfronteerd, waaronder conflicten over de Thirty Meter Telescope (TMT) op Hawaï en de proliferatie van mega-satellietconstellaties zoals Starlink van SpaceX. Het TMT-project heeft meer dan tien jaar te maken gehad met tegenstand van lokale groepen, wat heeft geleid tot kostbare vertragingen en mogelijke verhuizing naar Spanje. Op dezelfde manier draaien er nu duizenden satellieten rond de aarde, waardoor strepen op astronomische beelden ontstaan – een probleem dat binnenkort onbeheersbaar kan worden.
“Als de strijd om de donkere hemel van de aarde ooit gewonnen wil worden, zal er meer nodig zijn dan alleen druk van astronomen. Uiteindelijk vereist de kwestie politici die daadwerkelijk respect hebben voor fundamenteel onderzoek”, zegt Reinhard Genzel.
Het behoud van een donkere hemel vereist niet alleen wetenschappelijke belangenbehartiging, maar ook krachtige politieke steun en de bereidheid om met lokale gemeenschappen samen te werken. Zonder dergelijke inspanningen zou de toekomst van de astronomie op de grond onzeker kunnen blijven.
