Decennia lang heeft het beeld van een grote witte haai die in paniek vlucht voor een orka (orka) het verhaal van de dynamiek van toproofdieren in de oceaan gedomineerd. Hoewel bekend is dat orka’s op grote witte dieren jagen en deze doden – waardoor ze het enige consistente roofdier zijn dat daartoe in staat is – blijkt uit nieuw onderzoek dat de verdwijning van haaien niet altijd wordt veroorzaakt door deze aanvallen.
De relatie tussen orka’s en haaien: een geschiedenis van angst
De kracht van de interactie tussen orka en haai werd in 2015 overduidelijk toen kooiduikende toeristen in de buurt van de Australische Neptunus-eilanden getuige waren van een groep orka’s die schijnbaar een grote witte haai doodde. Na deze gebeurtenis verdwenen haaien ongeveer twee maanden uit het gebied. Dit versterkte het idee dat orka’s haaien kunnen verdrijven, zelfs voor langere perioden. Soortgelijke patronen zijn waargenomen in Zuid-Afrika, waardoor vooraanstaande wetenschappers geloven dat predatie door orka’s een belangrijke oorzaak is van het plotselinge vertrek van haaien uit verzamelplaatsen aan de kust.
Het verhaal uitdagen: langetermijngegevens onthullen nuance
Een recente studie gepubliceerd in Wildlife Research biedt echter een kritisch tegenwicht. Onderzoekers, onder leiding van Charlie Huveneers van Flinders University, analyseerden meer dan tien jaar aan records van akoestische tracking en toeristische waarnemingen. Hun bevindingen suggereren dat lange afwezigheid van grote blanken kan voorkomen zonder aanwezigheid van orka’s.
Het team registreerde zes langdurige verdwijningen van haaien gedurende twaalf jaar, en slechts één viel samen met gedocumenteerde orka-activiteit. Dit is in tegenspraak met eerdere onderzoeken, die sterk leunden op geïsoleerde observationele gegevens. Huveneers legt uit: “Orka’s zijn niet altijd, of de enige, oorzaak van de langdurige afwezigheid van witte haaien.”
Predatie voorbij: natuurlijk vertrek en omgevingsfactoren
De langste afwezigheid in het onderzoek vond plaats in de volledige afwezigheid van orka’s, wat aantoont dat haaien soms om andere redenen een regio verlaten. Een vertrek op korte termijn kan worden veroorzaakt door signalen uit de omgeving of zelfs door chemische signalen die worden afgegeven door dode haaien (necromonen). Dit suggereert dat haaien kunnen vertrekken als gevolg van natuurlijke schommelingen in de beschikbaarheid van prooien, de watertemperatuur of andere omgevingsfactoren, en niet alleen door angst voor predatie.
De onderzoekers benadrukken de noodzaak van langetermijnmonitoring om het gedrag van haaien te begrijpen. De verdwijning van de Neptunus-eilanden, waarvan ooit werd aangenomen dat deze werd veroorzaakt door orka’s, kan toch een natuurlijke gebeurtenis zijn geweest.
“Deze studie benadrukt het belang van langetermijnmonitoring om de bewegingen van witte haaien en de betrouwbaarheid van de locatie te begrijpen, terwijl het idee wordt betwist dat orka’s altijd of uitsluitend verantwoordelijk zijn voor langdurige afwezigheid van haaien”, besluit zeewetenschapper Lauren Meyer.
Uiteindelijk bieden de nieuwe gegevens een complexer beeld van de relaties tussen roofdieren en prooien in de oceaan. Hoewel orka’s ongetwijfeld het gedrag van haaien kunnen beïnvloeden, is hun rol niet altijd zo dominant als eerder werd gedacht. Haaien volgen misschien eenvoudigweg hun eigen patronen, aangedreven door factoren die verder gaan dan de dreiging van een orka-aanval.
