Een jury uit Los Angeles heeft een baanbrekend vonnis gewezen, waarbij Meta en Google aansprakelijk worden gesteld voor nalatige ontwerpkeuzes op Instagram en YouTube die hebben bijgedragen aan gebruikersverslaving. De rechtbank kende de eiser, een jonge vrouw die de platforms als kind begon te gebruiken, een schadevergoeding van $ 6 miljoen toe, waarbij 70% van de aansprakelijkheid aan Meta en 30% aan Google werd toegewezen. Hoewel de uitspraak niet onmiddellijk een juridisch precedent schept vanwege de verwachte beroepen, markeert het een cruciale verschuiving in de manier waarop sociale media juridisch kunnen worden behandeld.
De kernvraag: product of uitgever?
Decennia lang hebben socialemediabedrijven beweerd dat ze slechts platforms zijn voor door gebruikers gegenereerde inhoud, beschermd door sectie 230 van de Communications Decency Act. Dit oordeel betwist deze zienswijze en suggereert dat functies als oneindig scrollen, automatisch afspelen en agressieve meldingssystemen ontwerpkeuzes zijn met voorzienbare schade, vooral voor jonge gebruikers. De vraag is nu of deze kenmerken moeten worden beoordeeld op basis van de wetgeving inzake productaansprakelijkheid – dezelfde normen die worden toegepast op fysieke producten.
De zaak is een van de duizenden lopende claims in Californië en het hele land, waaronder meer dan 10.000 individuele claims en 800 van schooldistricten. Een recente jury uit New Mexico achtte Meta ook aansprakelijk voor het misleiden van gebruikers over de veiligheid van haar platforms, waaronder het mogelijk maken van seksuele uitbuiting van kinderen. Dit duidt op een groeiende juridische druk op sociale-mediabedrijven.
Hoe verslaving door ontwerp werkt
De rechtszaak richtte zich niet op specifieke inhoud, maar op het doelbewuste ontwerp van de platforms om de betrokkenheid te maximaliseren. Functies zoals oneindig scrollen, automatisch afspelen en doorlopende meldingen zijn ontwikkeld om gebruikers te laten scrollen, klikken en terugkeren – vaak onbewust. De advocaten van de aanklager hebben deze met succes ingekaderd als productfouten in plaats van als neutrale hosting van gebruikersinhoud.
Voormalig Facebook-ingenieursleider Arturo Béjar, die voor de Amerikaanse Senaat getuigde, legde uit dat deze functies expliciet waren ontworpen om de tijd die op de platforms wordt doorgebracht te vergroten, met weinig tot geen aandacht voor de veiligheid. Bij interne beoordelingen werden vaak veiligheidsmaatregelen weggelaten om prioriteit te geven aan de prestaties van een ‘minimum levensvatbaar product’ (MVP), wat betekent dat betrokkenheid prioriteit kreeg boven het welzijn van de gebruiker.
De wetenschap van wrijvingsloze verslaving
Onderzoekers hebben aangetoond dat het verminderen van deze verslavende eigenschappen de gebruikerservaring kan verbeteren. Uit een onderzoek van de Carnegie Mellon University bleek dat deelnemers die een browserextensie (“Purpose Mode”) gebruikten die oneindig scrollen, autoplay en algoritmische aanbevelingen verwijderde, 21 minuten minder per dag op sociale media doorbrachten en meldden dat ze zich minder afgeleid voelden. Dit suggereert dat platforms zou kunnen worden ontworpen om prioriteit te geven aan het welzijn van de gebruiker, zonder noodzakelijkerwijs de ervaring te vernietigen.
Deze veranderingen zouden echter een prijs met zich meebrengen. De functies die verslaving veroorzaken, stimuleren ook de betrokkenheid, advertentie-inkomsten en herhaalbezoeken. Meta en Google zullen waarschijnlijk betogen dat productaansprakelijkheidswetten bedoeld zijn voor fysieke producten, dat het oorzakelijk verband moeilijk te bewijzen is in gevallen waarbij sprake is van reeds bestaand trauma, en dat het Eerste Amendement de redactionele discretie beschermt.
Wat is het volgende?
Het vonnis zal het ontwerp van sociale media niet onmiddellijk herzien. Maar het heeft de juridische verdediging van de moderne feed als een goedaardige achtergrondvoorwaarde van het online leven uitgehold. De rechtbanken zullen nu overwegen of deze kenmerken slechts neutrale instrumenten zijn of doelbewuste keuzes met schadelijke gevolgen.
De belangrijkste juridische strijd zal zich concentreren op de vraag of design kan worden onderscheiden van inhoud op grond van Sectie 230 en het Eerste Amendement. Als de rechtbanken het vonnis bevestigen, kunnen sociale-mediabedrijven zwaarder aansprakelijk worden gesteld voor verslavende ontwerpkeuzes, waardoor ze gedwongen worden prioriteit te geven aan het welzijn van de gebruiker boven meedogenloze betrokkenheid. Zoals Arturo Béjar het ronduit zegt: “Kun je alsjeblieft producten maken die niet verslavend zijn voor kinderen?”
