In de snel groeiende wereld van welzijnsbeïnvloeders en trends op sociale media wordt het steeds moeilijker om onderscheid te maken tussen legitieme voedingswetenschap en ‘pseudowetenschap’. Twee stoffen die momenteel een aanzienlijke digitale ruimte in beslag nemen zijn creatine, een goed gedocumenteerde prestatieverbeteraar, en methyleenblauw, een synthetische kleurstof die op de markt wordt gebracht als cognitieve booster.
Hoewel beide vaak in één adem worden besproken, suggereert de wetenschap dat ze tot totaal verschillende categorieën van werkzaamheid en veiligheid behoren.
Creatine: de “reservebatterij” voor menselijke cellen
In tegenstelling tot veel supplementen die gebaseerd zijn op anekdotische beweringen, wordt creatine ondersteund door tientallen jaren van rigoureus onderzoek, waaronder gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken – de gouden standaard van wetenschappelijk bewijs.
Hoe het werkt:
Creatine is een natuurlijk voorkomende verbinding die helpt het energieniveau in onze cellen op peil te houden. Het functioneert op dezelfde manier als een reservebatterij voor adenosinetrifosfaat (ATP), de primaire energiebron van het lichaam. Wanneer het lichaam intensieve fysieke activiteit ondergaat, verbruikt het snel ATP. Creatine wordt omgezet in fosfocreatine, waardoor het ATP-niveau vrijwel onmiddellijk wordt aangevuld.
Bewezen voordelen zijn onder meer:
– Atletische prestaties: Verbetert kracht, kracht en explosieve bewegingen bij topsporters.
– Spieronderhoud: Helpt oudere volwassenen de spiermassa te behouden, wat een cruciale factor is voor een lang leven.
– Herstel en bescherming: Kan helpen bij blessurepreventie en revalidatie.
– Potentiële cognitieve ondersteuning: Sommige onderzoeken suggereren dat het de hersenen kan beschermen tijdens perioden van lage bloedstroom (ischemie), zoals tijdens een beroerte of hersenschudding, hoewel er meer studies bij mensen nodig zijn om dit te bevestigen.
De kleine lettertjes op creatine:
Om resultaten te zien, merken experts op dat gebruikers zich moeten houden aan puur creatine-monohydraat in poedervorm; andere variaties missen wetenschappelijke verificatie. Bovendien bleek uit een grootschalig overzicht van 685 klinische onderzoeken waarbij 26.000 mensen betrokken waren, ondanks de algemene mythes op sociale media over spierkrampen, dat er geen significant verhoogd risico op dergelijke bijwerkingen werd gevonden.
Methyleenblauw: Hoog potentieel, laag bewijs
Hoewel creatine een belangrijk onderdeel is van evidence-based voeding, is methyleenblauw een veel controversiëler onderwerp. Het is een synthetische kleurstof die sinds de jaren 1870 wordt gebruikt en die legitieme medische toepassingen heeft, zoals de behandeling van methemoglobinemie (een zeldzame bloedziekte) en de bestrijding van malariaparasieten.
De plotselinge populariteit ervan als ‘noötropicum’ (een cognitieve versterker) mist echter de wetenschappelijke basis waar creatine van geniet.
De huidige stand van onderzoek:
– Dierstudies versus menselijke studies: Een groot deel van de opwinding rond methyleenblauw komt voort uit het potentieel ervan om de ziekte van Alzheimer te behandelen door interactie met tau-eiwitten. Het grootste deel van dit onderzoek is echter op dieren uitgevoerd.
– Gebrek aan klinisch bewijs: Studies bij mensen zijn momenteel te klein en hebben slechts verwaarloosbare effecten aangetoond. Er is nog geen overtuigend bewijs dat het een betekenisvolle cognitieve boost geeft aan de gemiddelde gezonde persoon.
– Veiligheidsproblemen: Methyleenblauw brengt aanzienlijke risico’s met zich mee, vooral voor personen die antidepressiva of bepaalde psychiatrische medicijnen gebruiken, vanwege potentieel gevaarlijke interacties tussen geneesmiddelen.
De valstrik van de “pseudowetenschap”.
De overlap van deze twee substanties in het online discours benadrukt een groeiende trend: het ‘verhullen’ van pseudowetenschap in wetenschappelijke taal. Beïnvloeders bundelen vaak bewezen stoffen zoals creatine met onbewezen stoffen zoals methyleenblauw om een gevoel van legitimiteit te creëren, waardoor het voor consumenten moeilijk wordt om te onderscheiden wat een biologische noodzaak is en wat een marketinggimmick is.
“Zij [pseudowetenschappelijke producenten] hebben geleerd zichzelf te verhullen in het kleed van de wetenschap. Ze kunnen erg verleidelijk klinken, en ze zijn erg bedreven in het misleiden van mensen.” — Joe Schwarcz, directeur van het Office for Science and Society aan de McGill University
Conclusie:
Hoewel creatine een wetenschappelijk gevalideerd hulpmiddel is voor de fysieke en potentieel cognitieve gezondheid, blijft methyleenblauw een onbewezen en potentieel risicovolle stof voor cognitieve verbetering. Consumenten moeten prioriteit geven aan stoffen die worden ondersteund door grootschalige klinische proeven op mensen, in plaats van aan trends op de sociale media.
