Ze hebben een nieuwe aap gevonden. Opnieuw. Soort van.
Deze verbergt zich in het dichte groen van de Democratische Republiek Congo. Met name het Lomami Nationaal Park. Het ziet er bekend genoeg uit totdat je beter kijkt. Ver dichterbij.
Dan zie je de lippen. Helder oranje. Een duidelijk plekje rond de mond waardoor de rest van ons zich saai normaal voelt. Dan hoor je het. Een diep, krakend geluid. Geen piep. Geen kreet.
Het klinkt als een snuivend varken. Of misschien een kikker die grind at.
Wetenschappers hebben deze primaat woensdag eindelijk een naam gegeven. Colobus congoensis. De lokale bevolking had er ook al een: Likweli. De grote verrassing hier is niet alleen dat het om een nieuwe soort gaat – pas de vijfde Afrikaanse aap die in vijfenzeventig jaar is geïdentificeerd – maar dat we al wisten dat hij er was. De lokale bevolking had ze voor altijd gezien. We hebben gewoon nooit de moeite genomen om het formeel op te schrijven. Tot nu toe.
Twee decennia in de Bush
Er is geduld voor nodig om zo’n groot dier in een bos te verliezen. Deze jacht begon al in 2008.
Junior Amboko zat toen in de onderzoeksploeg. Ze hebben een foto gemaakt. Het beeld was wazig en korrelig, het soort opname dat je normaal gesproken verwijdert. Maar Amboko hield het.
Waarom?
Omdat er iets fout voelde. Of beter gezegd: vreemd. Het gezicht zag er vreemd uit. Maar wazige foto’s winnen geen wetenschappelijke debatten. Niet zonder meer bewijs.
Jaren gingen voorbij. Toen kwamen er nog meer foto’s naar voren. Deze lieten zien dat er iets ontbrak: een duim. Geen duim is een dode weggeefactie. Zo spot je een Colobus aap. Het ontbreken van een grijpvinger is een afweging voor efficiënt zwaaien, maar verhoogt ook de inzet.
Is het een nieuwe soort? Of gewoon een raar neefje van de zwarte colobus? Amboko wist het niet zeker. Ondersoorten of soorten zijn een grens die vaak wordt getrokken door de politiek, en niet alleen door de biologie.
In 2020 zijn de zaken veranderd. Het “Likweli-project” ging van start. Dit ging niet alleen over het maken van meer selfies. Ze hadden harde gegevens nodig.
Het team heeft meer foto’s verzameld. Ze namen de gesprekken op en legden die verontrustende varkenskikker-symfonie vast. Ze analyseerden zelfs weefselmonsters van dode apen die tijdens illegale jacht in beslag waren genomen. Het is grimmig werk, noodzakelijk maar niet glamoureus.
Dat DNA deed het woord.
Een genetische schok
Kate Detwiler, universitair hoofddocent aan de Florida Atlantic University en senior auteur van het onderzoek, geeft toe dat de resultaten hen zwaar hebben getroffen.
De genetische divergentie was diep. Niet zomaar een klein takje aan de boom. Een geheel nieuwe kofferbak.
“We waren geschokt door de genetische gegevens”, zei Detwiler. Het was een signaal dat schreeuwde om afscheiding van de zwarte colobus, zijn zogenaamde ‘zustersoort’.
Amboko noemde het Colobus congoensis. Een knipoog naar de chaotische, ongelooflijke biodiversiteit van het land. Hij is daar promovendus, maar hij wist wat de aap nodig had. Een naam. Een plaats. Herkenning.
Het wezen is klein. Volwassenen kantelen de weegschaal op ongeveer vijftien pond, geven of nemen. Ze hebben die oranje mondring. Plus een plukje fijn wit haar precies op hun kont. Een laatste bloei. Een identiteitsbewijs.
Het verstrekte genetische signaal was duidelijk. Het was geen variant. Het was iets heel anders.
Reeds bedreigd
Dit is het deel dat pijn doet.
Tegen de tijd dat we hun naam kenden, kwam de dreiging al op hen af. C. congoensis heeft zonder ingrijpen geen schijn van kans. De groei van de menselijke bevolking vreet aan hun bos. Jagers willen ze. Ze staan vanaf het begin onder druk.
De onderzoekers verspilden geen tijd. Het nieuwe artikel in PLOS One beveelt onmiddellijk aan dat de IUCN deze apen als bedreigd beschouwt. Het is een grimmig etiket. Een die meestal met een beetje paniek arriveert.
Ze hebben oranje lippen. Ze hebben kikkergeluiden. En misschien halen ze de oude dag niet als het bos verdwijnt.
Dus hebben we ze genoemd. We hebben een paper geschreven.
Nu begint het moeilijke deel.
